تبلیغات
شعر شیراز - قابلیت های سبک نیمائی ( بخش سوم )
شعر شیراز
*خوش آمدید و امید آنکه لذت ببرید و دوباره بیائید*
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


میهمان گرامی
آنچه در این تارنما تقدیم میگردد یادداشت هائی است که ظرف حداقل 35 سال گذشته توسط اینجانب محمد محسن خادم پور سروده شده اند و اکنون برآن شدم که بطور گسترده تری و از طریق فضای مجازی به علاقه مندان تقدیم نمایم
واضح است که هدف از این کار تنها و تنها تقسیم احساساتم با شما دوست عزیز است و ابدا دنبال کسب درآمد و شهرت از این طریق نیستم که اگر چنین بود این همه سال برای کسب آنها کافی بود .
بنابراین از شما تقاضا دارم به سه نکته زیر توجه و به آن متعهد باشید:
1- حتی المقدور نظرتان را در مورد هریک از اشعار را مرقوم فرمائید و اگر دوست داشتید نقد کنید و یا به پرسش نامه پاسخ دهید
2- همه نوع سبک شعری در این صفحه ملاحظه خواهید نمود زیرا اینجانب خود را محدود به یک سبک ادبی خاص و منحصر نکرده ام
3-انتظار دارم با بزرگواری ، مرام امانتداری را ارج نموده ، رعایت مالکیت معنوی اشعار را بنمائید و از انتشار آنها بدون ذکر منبع و نام شاعر در فضای مجازی خودداری و همچنین از چاپ اشعار در کتب و یا به هر شکل دیگری بدون اطلاع اینجانب و موافقت کتبی ناشر کتب بنده خودداری فرمائید و مرا دچار مشکل نکنید.

مدیر وبلاگ :محمد محسن خادم پور
قابلیت های سبک نیمائی ( بخش سوم)
سلام
 
اکنون که اصول دهگانه را مرور کردیم فرصت آنست که این اصول را مورد تجزیه و تحلیل بیشتری قرار دهیم

یاد آوری اصل اول:

شعر نیمائی شعری موزون است که با استفاده از بحور  سروده میشود .



هدف مورد نظر از این بخش :
نیما می گوید : شاعر امروز می تواند بی آنکه افاعیل عروضی بر او مسلط باشند ، او تسلط خود را بر آنها حفظ کند و با این همه وزن را به زیباترین وجهی محفوظ نگاهدارد.

در این بخش تلاش خواهد شد تسلط شاعر نیمائی سرا بر افاعیل عروضی مورد بررسی قرار گیرد .

با کمی دقت در نظریه ی نیما ، نکات زیر جلب توجه می کند :

نکته اول :شاعر نیمائی سرا باید اصول علم عروض را خوب بداند چون قرار است بر آن مسلط شود و روشن است که تا اصول کاری

خوب دانسته نشود ، تسلط بر آن امکان پذیر نیست

نکته دوم :  وزن را به زیباترین وجه رعایت کند.

بنابراین برای تبین موضوع ناچاریم به دو مقوله ی اصول علم عروض و وزن در شعر اشاره کنیم

تعریف وزن :

استاد شفیعی کدکنی می گویند.

شاید بهترین تعریف این باشد که بگوئیم وزن نوعی تناسب است.


به اعتقاد من این تعریف شاه کلید کاربرد وزن در شعر نیمائی است.

چرا ؟

به تعریف شعر نیمائی ارائه شده در مقدمه بر گردیم که گفته شد :

 تعریف شعر نیمائی :

شعر نیمائی بر پایه ی اصول شعر سنتی استوار ، بر ساختما ن نوبنیاد شعر سپید گسترش و تحت مدیریت و شگردها ی شاعران

نیمائی سرا تکامل یافته است و همواره قابلیت های شگرفی را در اصول پویای خود داشته و دارد
.

از این پس در تشریح اصول ده گانه مرتبا به واژه ی " شگرد "  توجه خواهیم کرد ، پس لطفا آن را بطور دقیق در ذهنتان جا سازی کنید
 
برگردیم به اصل مطلب ، پس وزن  در تعرف شعر یعنی رعایت تناسب در گفتار .

سئوال : تناسب شعر چگونه حاصل می شود

پاسخ :

1- با موسیقی گفتار

2-  در گستره ی معنا

 
در این بخش دامنه ی  بیان را در خصوص موسیقی گفتار گسترش می دهیم.

می دانیم که موسیقی در هر نوائی (گفتار) دارای خصوصیاتی به شرح ذیل است. *1

1-شدت ارتعاش صوت

2-امتداد

3-زیر و بمی = شماره ی ارتعاشات صوت

4-طنین = ارتعاشات تولید کننده صوت


روشن است که آنچه بعنوان شعر نوشته می شود در فرایند خواندن تبدیل به گفتاری می شود که یا از زبان فرد دیگری (تولید کننده

صوت) شنیده  می شود و یا افراد با زبان دل نزد خود زمزمه می کنند .

از طرفی می دانیم که مردم هر دیاری قواعد و روشهائی را در گفتار خود بکار می برند که متکی بر گنجینه ی حافظه آنهاست.

شاعران کلاسیک سرای کشور با توجه به قابلیت  شدت پذیری ، امتداد یابی ، زیر و بمی و طنین سازی حروف فارسی تناسب هائی

در گفتار را پدید آورده اند که به مرور زمان تثبیت و تبدیل به عادات شنیداری فارسی زبانان  و بحور شعر کلاسیک شده است .

بنابراین شاعر نیمائی سرا برای وفاداری به اصول شعر کلاسیک  باید شگردی را بکار ببندد تا صدائی (آوائی) که از خواندن شعر او

تولید می شود گوش نواز و متکی بر عادات شنیداری باشد .

سئوال : عادات شنیداری مردم چیست ؟

پاسخ : به اعتقاد بنده عادات شنیداری مردم اگر نگوئیم از قبل از تولد نوزاد ، به اطمینان می توان گفت از بدو تولد کودک شکل می

گیرد ، در ذهنتان نوای دلپذیر لالائی مادر و آرامشی که کودک از این ترنم روح افزا دریافت می کند را تداعی کنید ، بدون تردید

موسیقی لالائی مادران را همه شنیده و در خاطر داریم.

 
می توان مدعی شد که  ارزش کار نیما ، این مرد بزرگ و ماندگار در تاریخ ادبیات ایران توجه به همین اصل بود.

او با تکیه بر عادات شنیداری مردم  مبنای اساسی پیشنهاد خود را  رعایت اصول شعر سنتی قرار داد ، با این تفاوت که تلاش نمود

بعضی از قراردادهای قبلی و گاها خشک و زائد  را  مورد تجدید نظر قرار دهد ، تا از این رهگذر طرحی نو در اندازد و بصورتی نرم و

خوش آیند
عادات شنیداری مردم را متاثر و در آن تغییر ایجاد کند.

گام های او در این مسیر را می توان به شرح ذیل بررسی نمود.

گام اول:

در این گام نیما به سراغ بحور شعر فارسی رفت و پیشنهاد نمود که ترتیبات مورد قبول و لازم الاجرا ی اساتید فن عروض در خصوص

نحوه ی چیدمان هجا که شکل نوشتاری موسیقی محسوب می شود را تغییر دهد.

یاد آوری : *2

هجا چیست؟

هجا یا سیلاب یا همان بخش که در کلاس اول ابتدایی آموزش داده می شود مجموعه ای از اصوات است که از ترکیب یک مصوت

(کوتاه یا بلند) با چند صامت ( یک ، دو یا سه صامت) تشکیل می شود.

بحر چیست ؟

رکن ها با چیدمان های متفاوت در کنار یکدیگر قرار می گیرند. به هر یک از فرمول های چیدمان ارکان یک بحر گفته می شود.

اوزان رایج :

همانطور که پیشتر اشاره شد ، از ترکیب ارکان بیش از سیصد وزن حاصل می شود که سی و یک وزن از این اوزان بسیار رایج تر از

بقیه هستند. به همین دلیل در کتب آموزشی عروض نیز غالبا از همین سی و یک وزن ( به شرح زیر ) نام برده می شود

اوزان متفق الارکان

1- فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن
2- فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
3- فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
4- فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن
5- فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
6- فعلاتن فعلاتن فعلن
7- مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
8- مفاعیلن مفاعیلن فعولن
9- مفاعیل مفاعیل مفاعیل فعولن
10- مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن
11- مفتعلن مفتعلن فاعلن
12- فعولن فعولن فعولن فعولن
13- فعولن فعولن فعولن فعل
14- مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن

اوزان متناوب الارکان

15- مفعولُ فاعلاتن مفعولُ فاعلاتن
16- مفعولُ مفاعیلن مفعولُ مفاعیلن
17- فعلاتُ فاعلاتن فعلاتُ فاعلاتن
18- مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن
19- مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن
20- مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن
21- مستفعلن فعلن مستفعلن فعلن
22- فع لن فعولن فع لن فعولن
23- فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن
24- مفتعلن فاعلاتُ مفتعلن فع
25- مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
26- فعلاتن مفاعلن فعلن

اوزان مختلف الارکان

27- مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن
28- مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَل
29- مفعولُ مفاعلن مفاعیل
30- مفعولُ مفاعلن فعولن
31- مفعولُ مفاعیل ُ مفاعیلُ فعولن
 
(علاقمندان برای اطلاع بیشتر در این موارد به کتب عروض و یا در این سایت به آدرس ذیل که تعاریف ارائه شده از آن صفحه به این

نوشتار منتقل شده است مراجعه نمایند) :


http://sheroadab.ir/showthread.php?tid=2
 
برای تشریح تغییر مورد نظر نیما  در ابتدا به سراغ سی و یک وزن اشاره شده می رویم .

قاعده عمومی :
علامت هجای کوتاه = ^
علا مت هجای بلند = _
علامت هجای کشیده = _ ^


از فهرست بالا وزن شماره 1 را انتخاب می نمائیم:

فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن

تقطیع این وزن به شکل زیر است

_ ^ _ _ / _ ^ _ _/ _ ^ _ _

فرض کنید نظیر حروفی این وزن را به شکل زیر در نظر بگیریم

خا نه اَم کو / خا نه اَم کو / خا نه اَم کو

چند بار پشت سرهم این سطر را تکرار کنید.

به موسیقی ایجاد شده در ذهنتان توجه کنید ، این موسیقی صرفا در نتیجه ی استفاده از تعدادی هجای بلند و کوتاه و تکرار آنها ایجاد

می شود.

اکنون سعی کنید در نوع بیان هریک از هجاها یکی از خصوصیات موسیقی را وارد کنید.

برای مثال " ا " در "خا " و " ه" در " نه " را بکشید وبخوانید  :

خااااااااا  نهههههههههههه ام کو / خااااااااا  نهههههههههههه ام کو / خااااااااا نهههههههههههه ام کو

مشاهده می شود که موسیقی قبلی حذف و نوای دیگری شنیده می شود

بنابراین به روشنی پیداست که اگر در یک وزن ثابت امکان بکارگیری واژه هائی را داشته باشید ( توجه شود در این جا فعلا  تغییر

مفاهیم در نظر نیست ) که اجازه ی کشیدن هجائی از آن را به خواننده اعطا کند به این معنی است که قابلیتی را بدست آورده اید که

با استفاده از آن می توانید عادت شنیداری مردم را دچار نوسان و  یا به زبانی توجه آنان  را جلب نمائید ، این قابلیت به دلائلی که در

ادامه خواهد آمد پویائی شگرفی را به سبک نیمائی تزریق می کند و اگر استفاده از آن به شکلی مقبول صورت پذیرد ، امکان ارائه ی

کاری نو را پایه ریزی می نماید .

بدیهی است تاثیر گذاری در نحوه ی بیان و  خواندن شعر تا حدود زیادی در اختیار شاعر نمی باشد و بعید نیست که خواننده ای یک

هجا را کشیده و دیگری همان هجا را عادی بخواند .

بنابراین ابزار کارآمد دیگری نیاز بود ، تا این ایده عملیاتی گردد.

نیما این ابزار را در قالب  کم و زیاد کردن ارکان وزن اشعار کلاسیک پایه ریزی کرد .

یعنی چه ؟

اجازه بدهید به سراغ مثال بالا رفته و تغییری در آن ایجاد کنیم :

خانه اَم کو / خانه اَم کو / خانه اَم

ملاحظه می فرمائید که از رکن سوم یک هجا کم شده است.

توجه فرمائید که کسر این هجا چه حالتی را در موسیقی مورد استفاده ی قبلی شما ایجاد کرده است ؟

آیا غیر از این است که خواننده  ناخودآگاه منتظر شنیدن ادامه ی ماجرا ست و علاوه بر آن  قاعدتا مجبور به توقفی محسوس در پایان

رکن آخر می گردد .

این اولین شگرد مورد استفاده در اصل اول شعر نیمائی است که از آن بعنوان " مزاحف نمودن "پایان سطر نام برده می شود.

البته این موضوع به معنی نفی این مطلب نیست که در یک مصراع کامل وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن نیز می توان این انتظار را

ایجاد کرد ، اما قطعا برای زسیدن به این مقصود کار سختری در پیش خواهد بود ، برای روشن شدن موضوع به ادامه ی مطلب توجه

فرمائید.

همچنانکه مشاهده می شود وزن خا نه ام کو / خا نه ام کو  / خانه ام  = فاعلاتن فاعلاتن فاعلن می باشد.

نکته مهم این است که با حذف یک هجا ی ( کو ) جمله ی پرسشی قبلی به جمله ای ناقص اما دارای بار احساسی فراوان تبدیل

گردیده است ، که علاوه بر القای حسی مضاعف به مخاطب ، او را در حالت انتظار قرار می دهد و باعث می شود بصورت ناخودآگاه

هجای آخر را برای درک بهتر موضوع بکشد.

گام دوم :

می دانیم که شاعر کلاسیک در هریک از قالب های شعر سنتی مجبور است وزن انتخابی در بیت اول را تا پایان شعر ادامه دهد این

قید در قالب نیمائی حذف و شاعر نیمائی سرا هیچ اجباری به این امر ندارد.

اکنون مجددا به مثال بالا بر گردید ، با این توضیح که از آزادی استفاده از هر تعداد رکن ، یکی از  فاعلاتن ها (خانه ام کو  ) را که اضافه

و زائد است را حذف و وزن دلخواه و مناسب را انتخاب می کنیم و با این انتخاب شگرد باب میل خود را بکار برده و می نویسیم :

خانه ام کو / خانه ام

شهرِ من
(فاعلن)

ملاحظه  میشود که کار چقدر ساده و به زبان عادی و طبیعی نزدیک شد ، درست مثل اینکه فردی در یک گفتگوی  ساده از شهر خود می پرسد ، خانه ام کو .

از طرفی شگرد بکار گرفته شده این امکان را در اختیار شاعر قرار داده است تا شکل مزاحف از رکن فاعلاتن را  ( فاعلن ) که در

انتهای سطر اول آمده بود را به تنهایی و در سطر بعدی مجددا تکرا ر کند ، بدون این که وزن شعر به هم بریزد . این درحالی است که

با همین سطر کوتاه یک ضربه ی احساسی دیگر به مخاطب منتقل می شود.

این شگردی است که شاعر نیما سرا با استفاده از آن می تواند منظور نظر خود را برجسته سازی کند.

از طرفی با توجه به وزن این دو سطر  نتیجه گیری می شود که با استفاده از این شگرد : وزنی آشکار شده است که در ردیف 31 وزن

شعر کلاسیک وجود ندارد یعنی :

_ ^ _ _ / _ ^ _

_ ^ _

فاعلاتن / فاعلن

فاعلن


اکنون فرض کنید می خواستید همین مفهوم را در وزن شماره یک بیان کنید .

در این صورت حداقل این یود که مجبور بودید موضوع را دریک سطر با وزن : فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن جا سازی کنید

در این صورت دوجمله ی :

خانه ام کو ؟ خانه ام
و
شهر من


را یاید در یک سطر به شکل زیر :

خانه ام کو ؟ خانه ام ، آن شهر من کو ؟

جا سازی می کردید در این صورت اولن از مزایای آوردن بخش دوم ( خانه ام )  در حالت اول محروم می شدیم  و از طرفی مجبور

بودیم کاستی یک هجا را با هجایی اضافی پر کنیم و آن را به رکن بعد متصل کنیم . دوم این که ضربات ناشی از آوردن ارکان مزاحفِ

ایستا را نیز از دست می دادیم و برای مثال می نوشتیم :

خانه ام کو ؟ خانه ام ، آن شهر من کو ؟

یعنی دچار حشو می شدیم ،حشوی زائد و قبیح که هم از ایجاز سخن می کاهد و هم مانع از انتقال احساس شاعر به مخاطب می

گردد.


دامنه ی این بحث بسیار گسترده و نیاز به گفتگوی بیشتری دارد .

انشااله در بخش های بعدی این بحث را ادامه خواهیم داد.

با تشکر از شما

و با تشکر از استاد دانائی بزرگوار
به خاطر همکاری ویژه در این بخش

*1 شفیعی کدکنی ، موسقیی شعر ص 63
*2  نوید دانائی ، سایت شعر و ادب پارسی - کارگاه عروض




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
چهارشنبه 22 بهمن 1393
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 10:04 ب.ظ
I am regular reader, how are you everybody? This paragraph
posted at this web site is actually good.
یکشنبه 20 فروردین 1396 05:26 ب.ظ
A motivating discussion is definitely worth comment.
I think that you ought to publish more on this topic, it might not be a taboo subject
but usually people don't discuss such subjects. To the next!
Many thanks!!
سه شنبه 15 فروردین 1396 07:48 ب.ظ
Hello! I know this is kind of off topic but I was wondering if you knew where I could find a captcha plugin for my comment form?
I'm using the same blog platform as yours and I'm having problems finding one?

Thanks a lot!
سه شنبه 15 فروردین 1396 08:01 ق.ظ
Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it.

Look advanced to far added agreeable from you! By the way,
how could we communicate?
یکشنبه 8 شهریور 1394 07:45 ق.ظ
ســــلام !
وبلاگتان زیباست!

ما برای کاربرانی که از آنتی ویروس نود 32 استفاده میکنند ، برنامه ای طراحی کردیم که بتوانند جدیدترین یوزرنیم و پسورد نود 32 را تنها با یک کلیک دریافت کنند.
این برنامه نیاز به نصب ندارد و حجم آن کمتر از 100 کیلوبایت میباشد و هیچگونه تبلیغات مزاحم به همراه خود ندارد!
با دانلود این برنامه از این پس تنها با یک کلیک و در کمتر از 3 ثانیه جدیدترین یوزر و پسورد آنتی ویروس خود را دریافت کنید.
این برنامه کاملا رایگان میباشد و دائما پشتیبانی و آپدیت میشود.
امکاناتی دیگر مانند مشاهده قیمت ارز و طلا و مشاهده جدول لیگ برتر و ... نیز به نرم افزار اضافه میشود.
برای دانلود به وبلاگ ما بیایید.
موفق باشید
دوشنبه 2 شهریور 1394 05:17 ب.ظ
سلام دوست عزیز! خوبی؟!!

مطالب وبلاگت خیلی زیبا و مفیده!

ولی چرا ازش کسب درآمد نمیکنی؟؟!

کافیه توی ((سیستم کسب در آمد پی پاپ)) ثبت نام کنی.

بعد وبلاگت رو در قسمت سایت ها ثبت میکنی.

بعد کد رو در قالب وبلاگت قرار میدی.

بعد به ازای هر بازدیدکننده که در وبلاگت کلیک کنه 45 ریال به حسابت اضافه میشه.

تسویه حساب ها به طور منظم و روزانه انجام میشه.

کافیه که امتحان کنی!

مطمئنم خوشت میاد و راضی خواهی بود!

منتظرت هستم!
چهارشنبه 6 خرداد 1394 01:55 ق.ظ
سلام از سایتتون خیلی لذت بردم
جمعه 18 اردیبهشت 1394 12:50 ق.ظ
سیب اپ مارکت جدید گوشی های اپل می باشد
که با استفاده از آن می توان به بیش از ۳ هزار عنوان برنامه پولی اپ استور به ارزش بیش از ۱۰ هزار دلار بدون نیاز به جیلبریک و اپل آیدی دسترسی داشت.
با استفاده از سیب اپ می توان چند برنامه وایبر واتساپ اینستاگرام و ،،، را در یک گوشی داشت

همزمان 5 اینستاگرام و وایبر در گوشی خود داشته باشید !!!

www.sibapp.com







***********

این پیام توسط سیستم ارسال نظر انبوه گروهی و اتوماتیک سایت آی الکسا ارسال شده است
www.iAlexa.ir
پنجشنبه 17 اردیبهشت 1394 12:21 ب.ظ
وبسایت زیبای دارید
موفق باشی
جمعه 14 فروردین 1394 05:05 ب.ظ
سال نو تبریک
بزرگترین شبکه اجتماعی فارسی زبان میزبان لحظه های شما
شبکه اجتماعی فیس کمپ
www.facecamp.ir
عضویت سریع
http://facecamp.ir/signup/invited:b8d64df13d04b45a616a161e2dd69359
با امکانات بی نظیر
تبادل لینک هوشمند با فیس کمپ http://link.facecamp.ir
افزایش اد لیست یاهو http://facecamp.ir/yahoo
چت خصوصی / چت گروهی / آپلود عکس / کسب درآمد
تبلیغات ارزان
منتظر حضور گرمتون هستیم
لحظات طلایی در فیس کمپ

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
درج آگهی رایگان در سایت بازارها ( گوگل رنک 5 ) - بازارها

برترین شاعر و برترین شعر ماه ایران را بشناسید اگر شما هم شاعر هستید اقدام کنید عضویت رایگان



کد ساعت فلش




New Page 1

شعرشیراز شعرشیراز شعرشیراز

محمد محسن خادم پور  

وب هكس

[cb:blog_page_title]
Google Search by Www.WebHex.Ir



وب هكس

وب هكس

وب هكس

وب هكس


قالب وبلاگ


قالب وبلاگ


قالب وبلاگ

قالب وبلاگ


قالب وبلاگ

برترین شاعر و برترین شعر ماه ایران را بشناسید اگر شما هم شاعر هستید اقدام کنید عضویت رایگان