تبلیغات
شعر شیراز - قابلیت های سبک نیمائی ( بخش پنجم)
شعر شیراز
*خوش آمدید و امید آنکه لذت ببرید و دوباره بیائید*
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


میهمان گرامی
آنچه در این تارنما تقدیم میگردد یادداشت هائی است که ظرف حداقل 35 سال گذشته توسط اینجانب محمد محسن خادم پور سروده شده اند و اکنون برآن شدم که بطور گسترده تری و از طریق فضای مجازی به علاقه مندان تقدیم نمایم
واضح است که هدف از این کار تنها و تنها تقسیم احساساتم با شما دوست عزیز است و ابدا دنبال کسب درآمد و شهرت از این طریق نیستم که اگر چنین بود این همه سال برای کسب آنها کافی بود .
بنابراین از شما تقاضا دارم به سه نکته زیر توجه و به آن متعهد باشید:
1- حتی المقدور نظرتان را در مورد هریک از اشعار را مرقوم فرمائید و اگر دوست داشتید نقد کنید و یا به پرسش نامه پاسخ دهید
2- همه نوع سبک شعری در این صفحه ملاحظه خواهید نمود زیرا اینجانب خود را محدود به یک سبک ادبی خاص و منحصر نکرده ام
3-انتظار دارم با بزرگواری ، مرام امانتداری را ارج نموده ، رعایت مالکیت معنوی اشعار را بنمائید و از انتشار آنها بدون ذکر منبع و نام شاعر در فضای مجازی خودداری و همچنین از چاپ اشعار در کتب و یا به هر شکل دیگری بدون اطلاع اینجانب و موافقت کتبی ناشر کتب بنده خودداری فرمائید و مرا دچار مشکل نکنید.

مدیر وبلاگ :محمد محسن خادم پور
قابلیت های سبک نیمائی ( بخش پنجم)

لینک اشعار نگارنده :
شعر شیراز



 استاد شفیعی کدکنی در بررسی ادوار شعر فارسی می گویند:
نیما متوجه شد که اگر کیفیت رعایت شود و کمیت را کنار بگذاریم صدمه ای به موسقیی شعر وارد نمی شود
و براین اساس نتیجه می گیرند که:
در سبک نیمائی آزادی کامل داریم که هر مصراع را به تناسب نیازمندی عاطفی و حسی خود کوتاه و بلند کنیم *1

 در بخش های قبل توجه کردیم که کوتاه و بلند شدن سطرها به دو گونه حاصل می شود:
استفاده از ارکان سالم به تعداد نا متساوی
استفاده از مزاحف ها
بند اول روشن شد و نیاز به توضیح بیشتری ندارد
در خصوص بند دوم نیازمند توجه بیشتری هستیم
 
در بخش قبلی تعریف زحاف را به نقل از استاد دانائی ارائه نمودیم ، اما برای گسترش بحث لازمست به تعاریف دیگری از زحافاف در آثار قدما توجه کنیم
 
عروضیان تغییراتی را که در اجزای سالم ارکان داده می شود،تا اجزای فرعی غیر سالم از آن حاصل شود را زحاف خوانده اند و هدف از این کار را خوشاهنگ نمودن شعر دانسته اند.

 
خانلری تعریف خلاصه و جامعی از زحافات به شرح زیر ارائه داده است :

زحاف عبارتست از حذف و اضافه و تبدیل در رکن سالم *2

 باید توجه داشت که یادگیری اصول زحاف یکی از مشکلات عروض است  که اتفاقا از مهمترین شگردهای پر کاربرد در سبک نیمائی که منجر به ارائه قالب های جدید نیز میگردد می باشد.
در این زمینه و در ابتدا به چند نکته توجه داشته باشیم


1 _ دستکاری در ارکان بمنظور سرگرمی و جدول سازی نبوده و نیست

2_ ارائه ی قالب های جدید مبتنی بر کوشش نیست و به تناسب نیاز به جوشش در می آیند و تسلط بر عروض و زحاف به عنوان چارچوب کلی برای خلق اثری موزون مد نظر است

3_ همچنانکه در گفتگو ی عادی روزانه ،گوینده تلاش می کند تا منظور مورد نظر خود را با انتخاب واژه ها و جمله ها ی روان و  مناسب و منطبق با زبان معیار و یا محاوره به بهترین وجه ارائه نماید، قالب انتخابی در شعر نیمائی نیز باید توانائی کامل برای انجام این رسالت را داشته باشد.


بنابراین دوستان توجه داشته باشند که آنچه تاکنون بعرض رسید و در ادامه تقدیم خواهد داشت ،  صرفا  برای اطلاع بیشتر از اصول و تمرین شگرد ها مطرح است و ابدا موضوع بعنوان حکم ثابت مطرح نیست.

اکنون با در نظر داشتن نکات فوق به ادامه گفتگو توجه فرمائید

در بررسی 31 وزن پر کاربرد در شعر فارسی به سه دسته وزن به شرح زیر می رسیم :


اوزان متفق الارکان
اوزان متناوب الارکان
اوزان مختلف الارکان


در این اوزان تنها 6 وزن وجود دارد که در یک بیت از تعدادی رکن سالم یکسان استفاده شده است و به زبانی در 25 وزن پر کاربرد باقیمانده از مزاحف استفاده میشود

این 6 وزن عبارتند از :



فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن

فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن

مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن

مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن

فعولن فعولن فعولن فعولن

مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن


شاید این 25 رکن باقیمانده را بتوان بعنوان اولین و بهترین مرجع برای استفاده از مزاحف در شعر نیمائی معرفی نمود

برای مثال وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن از اوزان متفق الاوزان را در نظر بگیرید همچنانکه توجه میفرمائید  در رکن آخر این وزن
فاعلاتن  (- ^ - - )مزاحف و به فاعلن (- ^ - )تبدیل شده است ( هجای بلند آخر فاعلاتن حذف و فاعلن ساخته شده است)

در بخش های قبلی بعرض رسید که اوزان پرکاربرد اوزانی هستند که شاعران بزرک فارسی زبان در اشعار خود از این اوزان استفاده ی بیشتری نموده اند و در نتیجه عادات شنیداری فارسی زبانان پذیرش بیشتری را نسبت به آن دارند

بنابراین شاعر نیمائی سرا بهتر است از این امکان استفاده نماید و اگر شعرش را با استفاده از رکن فاعلاتن موزون نموده است برای بلند و کوتاه نمودن آن از مزاحف پرکاربرد فاعلن استفاده نماید.

البته توجه داریم که محذوف نمودن رکن سالم انواع متعددی دارد که قبلن به بخش مهمی از آن اشاره شد.

برای اطلاع بیشتر در جدول زیر نیز بخشی از مزاحف بحور دسته بندی شده است
 
هزج 
رمل
رجز
متقارب
متدارک
کامل
وافر
 
مفاعیلن
^ - - -
فاعلاتن
- ^ - -
مستفعلن
- - ^ -
فعولن
^ - -
فاعلن
- ^ -
متفاعلن
^ ^ - ^ -
مفاعلتن
^ - ^ ^ -
مفاعلن
^ - ^ -
مقبوض
ـــ
مخبون
ـــ
ـــ
موقوص 
معقول
مفعولن
- - - 
اخرم
مشعث
مقطوع
ـــ
ـــ
ـــ
قصم
مفعول
- - ^
اخرب
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
عقص
فاعلن
- ^ -
اشتر
محذوف
مرفوع
ـــ
ـــ
ـــ
اجم
فعولن
^ - -
محذوف
ـــ
مخلع
ـــ
ـــ
ـــ
مقطوف
فع
-
ابتر
مطموس / محجوف
ـــ
ابتر
ـــ
ـــ
ـــ
فعل
^ -
ـــ
ـــ
ـــ
محذوف
مخلوع
ـــ
ـــ
مفاعیل
^ - - ^
مقصور
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
فعلاتن
^ ^ - - 
ـــ
مخبون
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
فاعلات
- ^ -^
ـــ
مقصور
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
فع لن
- -
ـــ
اصلم
احذ
اثلم
مقطوع
ـــ
ـــ
فعلات
^ ^ - ^
ـــ
مشکول
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
ـــ
مفتعلن
- ^ ^ -
ـــ
ـــ
مطوی
ـــ
ـــ
محزول
غصب
فعلن
^ ^ -
ـــ
مخبون محذوف
ـــ
ـــ
مخبون
ـــ
ـــ
 

در پایان از توجه و حوصله دوستان  عزیز تشکر نموده و  اضافه می کنم  که نگران حجم زیاد موضوعات در این بخش نباشید و نیازی به سپردن آنها به حافظه نیست ، زیرا کمتر کسی است که موارد بالا را مانند جدول ضرب که همه ی ما آن را حفظ هستیم  در ذهن داشته باشد و یا هنگام سرودن شعر به آنها توجه داشته باشد.

حتما شنیده اید که گوته گفته است :

اگر شاعر در حال سرودن شعر  در مورد وزن شعر بیندیشد دیوانگی کرده است و هیچ اثر قابل توجه ای را خلق نخواهد کرد.

این موضوع در گستره ی تفاوت شعر جوششی و شعر کوششی تبلور می یابد.
 
بنده معتقدم که معمولن شعر وقتی خوب از آب در می آید که در ابتدا به شاعر الهام شود ( در ذهن او بجوشد) و در گام بعدی با کوشش شاعر اصلاح شود.


باید دانست که در استفاده از زحافات در سبک نیمائی نیز این قاعده مورد نظر است .

 آنچه تا کنون بعرض رسید قواعد زحافات در سبک کلاسیک بود در صورتیکه در سبک نیمائی اجازه ی نو آوری و عبور از باید های سبک کلاسیک با رعایت اصول این سبک را داریم ، ضمن اینکه هیچ نسخه ی از قبل پیچیده شده ای برای این حرکت وجود ندارد و درست به همین دلیل بحث شگردها در سبک نیمائی را تاکید فراوان می کنم

مطلع هستید که در سبک کلاسیک نیز تلاش ها ئی برای خروج از 31 وزن پر کاربرد و معروف انجام یافته است ،زنده یاد سیمین بهبهانی و شاعران معاصر دیگری در حال ارائه این تلاش هستند.

در بخش بعدی تلاش خواهد شد جمع بندی موضوع زحافات به شکلی که بهره برداری از آن ساده تر باشد را خدمتتان عرضه نمایم
انشاالله
.........

اما بعنوان پیش در آمد و تغییر ذائقه شعر
"دلم برای باغچه می سوزد " از فروغ و تقطیع آن خدمتتان تقدیم می گردد.

کسی به فکر گل ها نیست


^ - ^ -/ ^ -  - -
مفاعلن مفاعیلن


کسی به فکر ماهی ها نیست

^ - ^ -/ ^ -  - - / -
مفاعلن مفاعیلن فع


کسی نمی خواهد

^ - ^ -/ -  -
مفاعلن فع لن


باور کند که باغچه دارد می میرد

- - ^ / - ^ - ^ / ^ - - - / - -
مفعول فاعلات مفاعیلن فع لن

یا 

- -^ / - ^ - / ^ ^ - - / - - -
مفعول فاعلن فعلاتن مفعولن


که قلب باغچه در زیر آفتاب ورم کرده است

^ - ^ - / ^ ^ - - / ^ - ^ - / ^ ^ - - / -
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن فع



که ذهن باغچه دارد آرام آرام

^ - ^ - / ^ ^ - - / - - - - 
مفاعلن فعلاتن مفعولاتن



از خاطرات سبز تهی می شود

- - ^ / - ^ - ^ /^ - - ^ /  -
مفعول فاعلات مفاعیل فع



وحس باغچه انگار

^ - ^ - / ^ ^ - -
مفاعلن فعلاتن


چیزی مجرد است که در انزوای باغچه پوسیده است

- - ^ / - ^ - ^ / ^ - - ^/ - ^ - ^ / ^ - - -
مفعول فاعلات مفاعیل فاعلات مفاعیلن 



در این شعر و تقطیع ارائه شده دونکته قابل توجه است

1- شباهت شگرف این شعر به الگوی شعر سپید و یا به زبانی عدم تعهد شاعر به الگوی وزنی یکسان در طول شعر که از مشخصه های شعر فروغ فرخزاد است " در این خصوص بعدا بیشتر بررسی خواهیم نمود"

2- الگوی ارائه شده برای تقطیع که الگوی تطبیقی مورد نظر اینجانب است و چه بسا دوست دیگری الگوی دیگری را پیشنهاد نمایند ،
این به آن معنی است که در سبک نیمائی الگوها ی ارائه شده توسط هر شاعری قابلیت تغییر و تفسیر دارند
.

تا جلسه بعد خدا نگهدارتان


لازمست از زحمات استاد دانائی برای ویرایش این بخش و تنظیم جدول زحافات صمیمانه قدر دانی کنم


* 1 ( شفیعی کدکنی 119 - 1380 ادوار شعر فارسی )
*2 ( ناتل خانلری 260 )

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
جمعه 22 آبان 1394
جمعه 13 مرداد 1396 07:04 ب.ظ
I know this site gives quality depending content and
other material, is there any other site which offers these information in quality?
چهارشنبه 20 اردیبهشت 1396 05:15 ب.ظ
Hello, Neat post. There's a problem along with your web site in internet
explorer, might check this? IE nonetheless is the marketplace leader and a big component to other folks will miss your
fantastic writing because of this problem.
پنجشنبه 24 فروردین 1396 12:20 ق.ظ
I have read a few just right stuff here. Definitely price
bookmarking for revisiting. I wonder how much effort you put to create any such fantastic informative website.
دوشنبه 21 فروردین 1396 06:26 ب.ظ
Hi, i think that i saw you visited my site thus i came to “return the favor”.I am trying to find
things to enhance my site!I suppose its ok to
use some of your ideas!!
یکشنبه 20 فروردین 1396 07:12 ب.ظ
You're so cool! I don't think I have read anything like that before.
So nice to find another person with a few genuine thoughts on this issue.
Really.. many thanks for starting this up. This web site is one thing that is needed on the internet, someone with some originality!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
درج آگهی رایگان در سایت بازارها ( گوگل رنک 5 ) - بازارها

برترین شاعر و برترین شعر ماه ایران را بشناسید اگر شما هم شاعر هستید اقدام کنید عضویت رایگان



کد ساعت فلش




New Page 1

شعرشیراز شعرشیراز شعرشیراز

محمد محسن خادم پور  

وب هكس

[cb:blog_page_title]
Google Search by Www.WebHex.Ir



وب هكس

وب هكس

وب هكس

وب هكس


قالب وبلاگ


قالب وبلاگ


قالب وبلاگ

قالب وبلاگ


قالب وبلاگ

برترین شاعر و برترین شعر ماه ایران را بشناسید اگر شما هم شاعر هستید اقدام کنید عضویت رایگان